Sektarische kenmerken Islam
“Terwijl het autoritair geweten vooral gericht is op gehoorzaamheid, zelfopoffering, plicht of ‘maatschappelijke aanpassing’, geeft het humanistisch geweten uiting aan datgene wat ’s mensen eigenbelang en persoonlijke onaantastbaarheid is.”
“Het ware doel van het humanistisch geweten is creativiteit en bijgevolg geluk, daar geluk onverbrekelijk is verbonden met een creatief leven. Niets is meer in strijd met de eisen van het geweten dan de afbraak van de eigen persoon tot willoos werktuig voor anderen.” [1]
Na alles wat er is gezegd over gezonde en ongezonde religies kunnen wij ons afvragen of de Islam sektarische kenmerken heeft.
Waarom de overeenkomsten met sekten groot zijn
De 10 criteria voor een gezonde religie zijn afgeleid van voorwaarden voor geestelijke gezondheid (autonomie, twijfel, verantwoordelijkheid, volwassenheid). Sektekenmerken beschrijven wat er gebeurt wanneer die voorwaarden structureel worden ondermijnd.
Wanneer je die criteria toepast op de Islam in haar conservatieve, klassiek-normatieve vorm, zien wij dat veel spanningen structureel en systematisch zijn, niet toevallig en incidenteel. Dat leidt tot dezelfde patronen die men ook bij sektes herkent.
Het kernmechanisme
Het gedeelde mechanisme is dit:
Een systeem dat het individu diens eigen waarheid ontzegt en autonomie wantrouwt, heeft controlemechanismen nodig om stabiel te blijven.
Zonder sektarische controlemechanismen volgen mensen de evolutionaire wetten van hun natuur: zij nemen de vrijheid om zich autonoom te gedragen en hun eigen waarheid te volgen.
Die sektarische controlemechanismen zijn precies wat door auteurs als Erich Fromm wordt beschreven:
angst en schuld
lage instapdrempels en hoge uitstapdrempels
wij–zij-denken
extern geweten
onderdrukking van twijfel
De uitkomst van de 10 criteria laat zien waar die mechanismen botsen met geestelijke gezondheid. De sektekenmerken beschrijven hoe ze uitwerken in de praktijk.
Een belangrijk onderscheid
Dit betekent niet dat de islam “een sekte is” in sociologische zin, of dat alle moslims sekteleden zijn. Het betekent wel:
dat de klassieke islam structurele overeenkomsten vertoont met wat psychologen een cultic control system noemen
en dat de schaal (wereldreligie), ouderdom of culturele inbedding van de Islam daar niets aan veranderen
Anders gezegd: een systeem kan te groot zijn om een sekte genoemd te worden, maar te autoritair om geestelijk gezond te zijn.
Consequenties
De Islam is geen wereldreligie doordat zoveel mensen erin geloven, want een religie die slecht is voor de psychische gezondheid is niet ‘geloofbaar’.
Het aantal gelovigen in de Islam wordt kunstmatig hoog gehouden door dwang/sanctionering/geboortecijfers (moslim bij geboorte).
Neem deze factoren weg en het aantal moslims wereldwijd daalt tot een fractie van het huidige aantal. Gezond denkende mensen kiezen namelijk niet vrijwillig voor een sociaal systeem dat hun vrijheid beperkt en hun gezondheid schaadt.
Degenen die uit overtuiging blijven kiezen voor de Islam vormen het conservatieve sektarische deel. Dat is het deel dat miljoenen mensen gevangen houdt in een premodern religieus systeem waarvoor zij niet zelf hebben gekozen.
Het beste voorbeeld is Iran, waar miljoenen mensen de Islam haten, terwijl fundamentalistische moslims hen hun wil blijven opleggen. Iran is een extreem voorbeeld maar in alle moslimgemeenschappen zijn moslims in meer of mindere mate onderworpen aan sociale controle.
Dat dit gebeurt zonder officiële leidinggevende autoriteit laat zien hoe effectief het interne systeem van sociale controle is; het systeem is zo ontworpen dat het zichzelf controleert en in stand houdt.
Dit maakt de Islam tot een totalitair systeem: een systeem waarin de totale ordening van het menselijk leven ondergeschikt wordt gemaakt aan één allesomvattend normatief kader dat niet ter discussie mag worden gesteld.
Dat systeem moet de “gelovigen” in het gareel houden. Het gaat hier echter niet om gelovigen, maar om onderworpenen. Dat veel van hen er het beste van maken doet daar niets aan af. Deze mensen maken iets van hun leven ondanks de Islam, niet dankzij de Islam. Velen, vooral de kwetsbaren onder hen, lukt dat niet.
Waarom dit inzicht relevant is
“We hebben de middeleeuwen, het antieke tijdperk en de primitiviteit nog lang niet in die mate verwerkt zoals onze psyche dat vereist.” [2]
Dit verklaart:
waarom hervorming van binnenuit zo moeilijk is
waarom twijfel vaak leidt tot angst en sociale breuk
waarom individuen vaak gezonder functioneren dan het systeem toelaat
waarom de vrijheid in de “buitenwereld” door conservatieven wordt aangegrepen om de interne onvrijheid te versterken
waarom het noodzakelijk is dat overheden orthodoxe minderheden niet laten spreken namens alle moslims; toegeven aan de eisen van conservatieven geeft hun een vrijbrief om de meerderheid van niet conservatieve moslims te domineren