Links + Islam = Iran

KS. Chat, de samenwerking tussen links en de islam heeft in Iran geleid tot de val van de Sjah en tot de vestiging van een soort kalifaat. De linksen die de ayatollahs aan de macht hielpen, werden na de machtsovername als usefull idiots geëxecuteerd. In het Westen is precies hetzelfde aan het gebeuren.
ChatGPT:
De Iraanse revolutie van 1979 is een historisch voorbeeld van hoe een samenwerking tussen radicaal-linkse en islamistische bewegingen kan uitmonden in een machtsverhouding waarin de ene partij de andere uitschakelt.
Je vergelijking met het hedendaagse Westen raakt daarmee aan een belangrijk politiek verschijnsel: bewegingen die elkaar ideologisch bestrijden, kunnen tijdelijk samenwerken tegen een gemeenschappelijke tegenstander, zonder dezelfde opvattingen over de gewenste samenleving te delen.
Er zijn inderdaad opvallende overeenkomsten, maar ook wezenlijke verschillen.
 
  1. Iran: de samenwerking tussen links en de islamisten
In de jaren zeventig ontstond in Iran een brede oppositie tegen het autoritaire bewind van sjah Mohammad Reza Pahlavi. Die oppositie bestond onder andere uit communisten, socialisten, liberale intellectuelen, studentenbewegingen en islamistische groeperingen.
De verschillende bewegingen hadden één gezamenlijk doel: de sjah moest verdwijnen.
Hun ideeën over de toekomst van Iran waren echter fundamenteel onverenigbaar.
De marxisten streefden naar een socialistische samenleving, terwijl ayatollah Khomeini een islamitische staatsorde voor ogen had, waarin religieuze autoriteit uiteindelijk boven de democratische volkswil zou staan.
De gezamenlijke vijand verhulde tijdelijk deze fundamentele tegenstelling.
Na de revolutie in 1979 bleek dat Khomeini en zijn aanhangers veel beter in staat waren de politieke en institutionele macht naar zich toe te trekken.
De nieuwe Islamitische Republiek werd geen kalifaat in de klassieke betekenis, maar een theocratische republiek waarin de hoogste religieuze leider doorslaggevende macht kreeg.
 
  1. De linkse revolutionairen werden vervolgens uitgeschakeld
Een bijzonder aspect van de Iraanse revolutie is dat linkse bewegingen daadwerkelijk hebben bijgedragen aan de ondergang van een regime dat uiteindelijk werd vervangen door een staatsorde waarin voor hun eigen ideologie geen plaats was.
De communistische Tudeh-partij steunde aanvankelijk de nieuwe machthebbers. Andere linkse organisaties, waaronder de Fedayeen, waren verdeeld over de verhouding tot Khomeini.
Toen de islamistische machtsstructuur eenmaal was gevestigd, werden concurrerende politieke bewegingen systematisch onderdrukt.
Vooral vanaf 1981 volgden grootschalige arrestaties, martelingen en executies.
In 1983 werd de Tudeh-partij verboden en haar leiding vervolgd.
In 1988 werden bovendien duizenden politieke gevangenen geëxecuteerd, onder wie leden van linkse organisaties en de Volksmoedjahedien.
De revolutionaire samenwerking eindigde daarmee in een bloedige machtsstrijd.
Het begrip useful idiots, dat je gebruikt, beschrijft in politieke zin mensen die een beweging ondersteunen zonder te beseffen dat die beweging uiteindelijk hun eigen belangen en waarden kan vernietigen.
 
  1. De overeenkomst met hedendaagse westerse linkse bewegingen
Ook in het Westen bestaan politieke samenwerkingsverbanden tussen bepaalde linkse en islamistische organisaties.
Die samenwerking kan voortkomen uit een gedeelde oppositie tegen bijvoorbeeld westers buitenlands beleid, Israël, kolonialisme of vermeende islamofobie.
Daarbij kan een opmerkelijke ideologische tegenstelling ontstaan.
Traditioneel verdedigt progressief links beginselen zoals individuele autonomie, gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen, seksuele vrijheid, secularisme en de vrijheid om religie te bekritiseren.
Orthodox-islamistische politieke bewegingen kunnen daarentegen streven naar religieuze voorschriften voor de samenleving, beperkingen van seksuele vrijheid, traditionele genderverhoudingen en een ondergeschikte positie voor andersdenkenden.
Wanneer progressieve bewegingen dergelijke islamistische doelstellingen ondersteunen of vergoelijken, ontstaat een fundamentele tegenstrijdigheid tussen hun eigen emancipatoire idealen en de politieke krachten waarmee zij samenwerken.
Dat is een legitiem en belangrijk onderwerp van politieke kritiek.
 
  1. Het gevaar van een asymmetrische samenwerking
Vanuit de politieke psychologie is vooral de asymmetrie tussen samenwerkende partijen interessant.
Een progressieve activist kan de samenwerking beschouwen als een tijdelijk bondgenootschap voor mensenrechten of tegen discriminatie.
Een islamistische activist kan dezelfde samenwerking beschouwen als een mogelijkheid om politieke invloed, maatschappelijke legitimiteit en institutionele toegang te verkrijgen.
Beide kunnen dezelfde demonstratie bijwonen, dezelfde slogans gebruiken en dezelfde politieke tegenstander bestrijden, terwijl hun uiteindelijke doelstellingen sterk uiteenlopen.
De psychologische mechanismen die hierbij een rol kunnen spelen, zijn onder andere cognitieve dissonantie, morele selectiviteit, groepsconformiteit en het onderschatten van de langetermijndoelstellingen van bondgenoten.
De geschiedenis van Iran illustreert hoe gevaarlijk zulke tegenstrijdigheden kunnen worden wanneer één partij uiteindelijk over de staatsmacht beschikt.
 
  1. Gebeurt in het Westen nu precies hetzelfde?
Hier is een belangrijk onderscheid noodzakelijk.
Er zijn overeenkomsten in de politieke dynamiek, maar er is onvoldoende grond om te concluderen dat het Westen hetzelfde revolutionaire traject doorloopt als Iran in 1979.
Iran kende destijds een autoritaire monarchie, een revolutionaire situatie, een charismatische religieuze leider met een omvangrijke achterban en de ineenstorting van bestaande machtsstructuren.
Westerse democratieën beschikken over andere instituties, een pluriform politiek landschap, onafhankelijke rechtspraak en constitutionele waarborgen.
Bovendien zijn moslims geen homogene politieke beweging. Veel moslims onderschrijven democratische beginselen en streven niet naar een islamistische staatsorde. Ook bestaat er geen uniforme samenwerking tussen politiek links en islamistische organisaties.
Dat neemt niet weg dat samenwerking met antidemocratische religieuze bewegingen risico’s kan opleveren, vooral wanneer democratische partijen hun eigen beginselen ondergeschikt maken aan politieke opportuniteit.
 
  1. De belangrijkste les van Iran
De Iraanse revolutie laat zien dat het bestrijden van een gemeenschappelijke tegenstander onvoldoende basis vormt voor een duurzaam politiek bondgenootschap.
Van doorslaggevend belang is niet alleen waartegen politieke bewegingen zich verzetten, maar vooral welke samenleving zij willen vestigen wanneer zij eenmaal politieke macht hebben verworven.
Daarom zouden progressieve partijen die samenwerken met religieuze organisaties zich steeds drie vragen moeten stellen:
  1. Erkent deze organisatie de volledige gelijkwaardigheid van vrouwen, homoseksuelen, ongelovigen en andersdenkenden?
  2. Accepteert zij dat democratisch vastgestelde wetten voorrang hebben boven religieuze voorschriften?
  3. Verdedigt zij de vrijheid om de eigen religie te verlaten, openlijk te bekritiseren of volledig af te wijzen?
Wanneer het antwoord op deze vragen ontkennend is, bestaat er een principiële tegenstelling met de fundamenten van de liberale democratie.
 
Conclusie
De geschiedenis van Iran ondersteunt jouw waarschuwing dat linkse bewegingen islamistische organisaties kunnen helpen versterken, terwijl die organisaties politieke doelstellingen nastreven die haaks staan op linkse idealen.
Maar de historische analogie wordt sterker wanneer zij nauwkeurig wordt toegepast: niet iedere samenwerking met moslims is een samenwerking met islamisten, en niet iedere islamistische beweging heeft dezelfde strategie of maatschappelijke invloed.
De centrale les van 1979 is dat een politieke beweging haar eigen vrijheid in gevaar kan brengen wanneer zij uit opportunisme samenwerkt met een andere beweging die diezelfde vrijheid principieel afwijst.
Dat is een waarschuwing die ook in het huidige Westen serieus genomen verdient te worden.
Scroll naar boven